Maak kennis met bevlogen Arnhemmers die met hun initiatief de stad een stukje mooier maken! Stadskracht-medewerker Hanneke ging met één van hen in gesprek. Laat je inspireren! Ook jouw idee kan het verschil maken.
Een levensboek is meer dan een biografie. Dat vertellen Anna Cohen Stuart en Els Doorman, twee van de inmiddels 23 vrijwillige schrijvers die de levensverhalen van Arnhemmers optekenen. Het project Levensboeken ontstond in Den Haag en kreeg zo’n 15 jaar geleden een plek in Arnhem, binnen het aanbod van SWOA. In het werken met levensverhalen ontstaat vaak meer dan alleen een geschreven verhaal. “Je bouwt echt een band op met mensen waar je normaal niet over de vloer zou komen, en je krijgt er zelf ook nieuwe inzichten door,” vertelt Els.
Liefde voor taal en verhalen
De schrijvers van het project hebben niet alleen een sterke affiniteit met taal, maar ook met mensen: neerlandici, boekenliefhebbers en mensen die graag luisteren naar verhalen uit het leven zelf. Anna, die blogs schrijft, kwam via haar leesclub bij de schrijversgroep en raakte in haar werk in de thuiszorg gefascineerd door de verhalen die mensen haar toevertrouwden. Els studeerde Nederlands. Toen ze stopte met werken, werd ze via een bevriende schrijver bij het project betrokken. “Na het kennismakingsgesprek kon ik meteen beginnen,” lacht ze. Inmiddels doet ze dit werk al 14 jaar. Wat de schrijvers bindt, is de nieuwsgierigheid naar anderen en het plezier in taal.
Hoe ontstaat een levensboek?
Het schrijven van een levensboek begint met een intakegesprek, waarin al veel wordt verteld. Er wordt altijd gezocht naar een persoonlijke match. “Je moet als verteller het gevoel hebben dat je verhaal in goede handen is,” zegt Anna. Via een coaching of training worden vrijwilligers begeleid in het schrijven van levensboeken: hoe luister je goed, en hoe vertaal je dat naar tekst waarin iemand zich herkent?
Elke twee weken vindt er een gesprek plaats. De schrijver luistert, stelt vragen en werkt het verhaal uit. “We hebben een vragenlijst waar we op terug kunnen vallen, maar meestal ontwikkelt het zich al doende,” vertelt Anna. Na ongeveer acht tot negen maanden volgt een correctieronde en worden de boeken opgemaakt door een vormgever — allen professionals die dit werk op vrijwillige basis doen.
Veel mensen willen hun verhalen delen, zodat familie en geliefden hun leven kennen, maar het kunnen ook jongere mensen zijn. Uiteindelijk wordt het boek in eigen beheer gedrukt, in het aantal exemplaren dat iemand wil laten drukken.
Niet iedere aanvraag wordt gehonoreerd. “Als we het gevoel krijgen dat er sprake is van psychische problematiek, beginnende dementie of veel onverwerkte wrok, dan kunnen we de opdracht niet aannemen,” zegt Els. Ook wordt niet alles wat gedeeld wordt letterlijk verwerkt: “Soms vertellen mensen dingen die ze liever niet teruglezen op papier. Dan laten we dat weg. De verteller houdt altijd de regie. Het moet hun verhaal blijven.”
De wisselwerking tussen schrijver en verteller
Het schrijven is een intensief proces waarin vertellers opnieuw naar hun leven kijken en soms een andere betekenis ontdekken. Anna laat haar eerste boek zien. Het is prachtig vormgegeven en rijk geïllustreerd. Opvallend is dat er geen naam op de cover staat, maar een titel. “Die titel kwam pas halverwege het proces tevoorschijn en vat precies samen wat er bij het terugblikken op haar leven zichtbaar werd.”
Voor de schrijver is het in het begin soms even zoeken naar een lijn in het verhaal, maar zowel schrijvers als vertellers ervaren het als wederzijds verrijkend. “Ik ben door hun ogen anders naar de stad en de omgeving gaan kijken,” vertelt Anna. Els vult aan: “Juist omdat we de mensen niet vooraf kennen, kunnen we doorvragen waar anderen misschien zouden stoppen.” Zo ontstaat een open gesprek waarin herinneringen vanzelf naar boven komen.
Een soms confronterend proces
Het proces zelf is niet altijd licht. Soms komen pijnlijke of weggestopte herinneringen naar boven. “Je moet als schrijver echt willen begrijpen, en dat kan confronterend zijn,” vertelt Anna. Toch is er altijd zorgvuldigheid: het vraagt tijd, aandacht en vertrouwen van beide kanten.
Inmiddels zijn er al meer dan 175 levensboeken van Arnhemmers geschreven. SWOA faciliteert het project, maar de kern blijft vrijwillig en persoonlijk. De grootste uitdaging is de balans: “Soms zijn er te veel vertellers en te weinig schrijvers, of andersom. Dat blijft zoeken.”
Toch blijft de motivatie groot. “Iedereen heeft een eigen leven geleefd, met zijn eigen struggles, momenten dat het leven gevierd kon worden of dat het tegenzat,” vertelt Els. “Maar iedereen heeft op zijn eigen manier zijn best gedaan.” Zo wordt elk levensboek een eerbetoon aan dat leven.
Wil je jouw levensverhaal laten vastleggen in een levensboek? Kijk op swoa.nl/dienst/levensboek/
